fbpx

Wpływ chorób ogólnoustrojowych na wzrok

Wywiad, który ukazał się na łamach magazynu Dbaj o Wzrok.

Nie od dziś wiadomo, że ,,odpowiednie działanie” naszych oczu jest ściśle związane z funkcjonowaniem całego naszego organizmu. Odżywianie, styl życia, pielęgnacja to ważne czynniki codziennego życia, wpływające na prawidłowe widzenie. Większość z nas o tym wie, natomiast warto zwrócić uwagę na inną kwestię-czy zdajemy sobie sprawę, jak istotną rolę w procesie prawidłowego widzenia pełnią niektóre choroby ogólnoustrojowe? Właśnie na ten temat porozmawiamy z Panią Doktor Agatą Plech.

 

Dominika Kalwa: Pani doktor, stawiając swoje pierwsze kroki w pracy optometrysty zauważyłam, jak istotny jest dokładny wywiad wstępny. Wielu pacjentów jest zdumionych, gdy pytam dodatkowo o różne inne występujące choroby, które ich zdaniem nie mają nic wspólnego z oczami. Czy jako lekarz-okulista ma Pani podobne spostrzeżenia?

Agata Plech: Cieszę się, że to Pani zauważyła. Właśnie tak. Zebranie dokładnego wywiadu jest podstawą i pierwszym etapem całego procesu diagnostycznego. To właściwe obejmuje nie tylko aktualne dolegliwości pacjenta, ich przebieg, natężenie, cykliczność, ale i te występujące w przeszłości, zwłaszcza urazy, a także współistnienie chorób ogólnych. Jesteśmy bowiem całością, i narząd wzroku podlega takim samym wpływom krążenia, oddechowym, mikrobiologicznym, toksycznym jak inne narządy i tkanki. Wiele chorób ogólnych wręcz „lubi” występować wraz z dolegliwościami okulistycznymi. Pacjenci nie często zdają sobie z tego sprawę i… przecież nie muszą. Od tego mamy przecież lekarzy i innych specjalistów, a my często konsultujemy to ze sobą, zwracamy uwagę na wspólne cechy czy objawy, utwierdzamy się we właściwym rozpoznaniu i terapii lub modyfikujemy je.

D: Moim zdaniem za chorobę ,,współczesną” można uznać cukrzycę. Jako optometrysta zwróciłam szczególną uwagę na to, jak bardzo występujący w danym momencie poziom glukozy pacjenta wpływa na jego ostrość wzroku, a następnie na cały przebieg badania optometrycznego. Czy może Pani Doktor przybliżyć wspomnianą chorobę od strony lekarskiej?

AP: Cukrzyca jest chorobą cywilizacyjną, co oznacza, że cywilizacja (zachodnia, wysoko- uprzemysłowiona), którą tworzymy, a zwłaszcza styl życia jaki preferujemy ma ogromny wpływ na jej występowanie. Dzieje się tak dlatego, że cukrzyca rozwija się łatwiej i szybciej w sprzyjających warunkach: m.in. wysokobiałkowej, wysokowęglowodanowej diety, ograniczonej ilości ruchu i wysiłku fizycznego oraz nierozładowanego, przewlekłego stresu. W Polsce choruje na nią około 3 milionów osób i ta ilość co rok rośnie.

Podstawowym objawem laboratoryjnym cukrzycy jest podwyższony poziom glikemii w surowicy krwi a co za tym idzie jego krótko- i długoterminowe następstwa. Objawy okulistyczne wynikające z cukrzycy również mogą być krótkotrwałe i odwracalne, jak i przewlekłe i groźne w skutkach.  Te o których Pani wspomniała, obserwowane w czasie badania optometrycznego to na przykład zmienna refrakcja z tendencją do przesunięcia w stronę krótkowzroczności a także obniżona ostrość wzroku spowodowana obrzękiem rogówki i zmienionym współczynnikiem załamywania światła w soczewce związane ze wzrostem poziomu cukru we krwi.

Objawem cukrzycy rozwijającym się statystycznie u co trzeciego chorego, a jednocześnie będącym główną przyczyną ślepoty w świecie jest retinopatia cukrzycowa, ciężkie następstwo utrzymującego się wysokiego poziomu glikemii, związanego z tym uszkodzenia ścian i nieszczelności naczyń krwionośnych, a w następstwie postępującego niedokrwienia. W przypadku rozwijającej się, słabo kontrolowanej cukrzycy a także niewystarczającego leczenia samej retinopatii cukrzycowej (w zależności od stadium i natężenia zmian- jest to terapia lekami anty-VEGF lub/ i laseroterapia) może dochodzić do nawracających krwotoków do ciała szklistego, odwarstwienia siatkówki, wtórnej jaskry neowaskularnej a w rezultacie utraty wzroku.

Nadzieję dla pacjentów daje obecnie wprowadzony przez NFZ program leczenia cukrzycowego obrzęku plamki w przebiegu retinopatii cukrzycowej. Podstawą pozostaje jednak wczesne wykrycie samej cukrzycy, jej właściwe leczenie i DIETA cukrzycowa restrykcyjnie przestrzegana przez pacjenta. Okresowe badania okulistyczne i stosowne do zaobserwowanych zmian leczenie są dopełnieniem tego postępowania.

D: Coraz więcej osób ma problemy zdrowotne związane z funkcjonowaniem tarczycy. Niestety, tylko znikoma ilość pacjentów wie o powikłaniach, jakie może wywołać owa choroba w narządzie wzroku. W jaki sposób Pani edukuje w tym temacie swoich pacjentów?

AP: Bardzo rzadko jest tak, że problemy okulistyczne w przebiegu chorób tarczycy pojawiają się od samego początku choroby, najczęściej potrzeba czasu by doszło do ich wystąpienia. Nieczęsto też pacjent w trakcie badania okulistycznego wspomina o swojej chorobie. Pierwsze objawy jakie zauważają pacjenci to te wynikające z zespołu suchego oka, a wiec pieczenie oczu, uczucie piasku pod powiekami. To na co początkowo zwracają uwagę okuliści to retrakcja powieki górnej ( która w tym wypadku nie zakrywa rąbka rogówki od góry), nastrzyk powierzchowny spojówek a także podwyższone ciśnienie wewnątrzgałkowe. Wszystkie wymagają leczenia i kontroli.

Późne objawy obejmują zajęcie tkanek miękkich oczodołu i mięśni poruszających gałką oczną, toczącą się w nich reakcję zapalną i następnie włóknienie. Pojawia się więc wytrzeszcz, ograniczenie ruchomości gałek ocznych, zez i dwojenie. Dzieje się tak ze względu na obecność na powierzchni mięśni okoruchowych i tkanek miękkich oczodołu takich samych antygenów jak i w tarczycy. W efekcie w proces zapalny toczący się w tym narządzie (choroba Gravesa- Basedowa, choroba Hashimoto) wciągnięty zostaje właśnie oczodół i wtórnie gałka oczna. W najbardziej nasilonych przypadkach dochodzi do uszkodzenia rogówki wynikającego z niedomykalności powiek wywołanej wytrzeszczem lub/i uszkodzenia nerwu wzrokowego lub/i wtórnej jaskry.

Pytała Pani jak edukuję pacjentów chorujących na choroby tarczycy. Po pierwsze dowiaduję się na jakim etapie leczenia choroby podstawowej są w chwili obecnej, jaki jest poziom hormonów tarczycy, opowiadam o możliwych następstwach w obrębie oczu, a następnie zalecam wizyty kontrolne celem sprawdzenia ewentualnych zmian. Podstawą leczenia, które w okulistyce jest tylko objawowe jest przede wszystkim leczenie choroby podstawowej.

D: W odniesieniu do kolejnej choroby ogólnoustrojowej, którą chcę tu wspomnieć, odniosę się do badań przeprowadzonych przez GUS, dzięki którym wiemy, że największy odsetek ludzi umiera na choroby układu krążenia. Wspominam o tym, ponieważ często nasze zadane pytanie w gabinecie okulistycznym/optometrycznym dotyczy występowania u pacjenta nadciśnienia tętniczego. Jak wiemy odgrywa ono istotną rolę w prawidłowym funkcjonowaniu naszych oczu. Na jakie powikłania wzrokowe zwróciłaby Pani Doktor szczególną uwagę?

AP: W nadciśnieniu tętniczym układ naczyniowy, a więc tętnice i drobne tętniczki poddają się wysokiemu ciśnieniu krwi. W obrębie naczyń obserwowanych na dnie oka obserwujemy więc kolejne etapy angiopatii nadciśnieniowej- pogrubienie ścian tętniczek, ich usztywnienie, uciskanie na drobne naczynia żylne i cechy narastającego niedokrwienia. Początkowe stadia choroby przebiegają bez widocznych dla pacjenta objawów, te w późniejszych, towarzyszących np. przełomowi nadciśnieniowemu mogą być groźne dla widzenia. W przebiegu nadciśnienia tętniczego dochodzić może także do groźnych, obrzękowych lub/i niedokrwiennych zmian w nerwie wzrokowym, a właściwie w ukrwieniu nerwu, prowadzących do znacznego, czasami nieodwracalnego pogorszenia wzroku.

Chcę tu również pokreślić fakt, że rzadko kiedy choroba nadciśnieniowa przebiega w sposób izolowany. Często towarzyszą jej zaburzenia gospodarki lipidowej i postępująca miażdżyca, która dodatkowo pogarsza stan naczyń krwionośnych zwężając je i zamykając. W obrębie drobnych naczynek może pojawiać się wtedy materiał zatorowy, który odcina dopływ krwi do siatkówki lub jej części (zator tętniczy) co skutkuje nagłym zaniewidzeniem. Są to wiec groźne i często nieodwracalne dla widzenia powikłania chorób ogólnoustrojowych, a sposobem na ich uniknięcie jedynie profilaktyka i właściwe leczenie w/w.

D: Jakie inne choroby ogólnoustrojowe mają istotny wpływ na nasze oczy?

AP: Inne choroby ogólnoustrojowe, które mają wpływ na oczy to także te zapalne, towarzyszące często chorobom reumatologicznym lub immunologicznym. Dotyczyć mogą każdego odcinka błony naczyniowej oka, to zapalenie tęczówki, ciała rzęskowego lub siatkówki.Nie sposób nie wspomnieć też o chorobach nowotworowych, guzach zarówno pierwotnych jak i przerzutowych, które mogą rozwijać się w obrębie gałki ocznej. W oczach można zaobserwować naprawdę wiele symptomów chorób ogólnych, które bez nacięcia, bez ingerencji, bezkrwawo widoczne są tylko tu. A to za sprawą unikalnego badania dna oka, gdzie spoglądamy do wnętrza ciała niejako od środka sprawdzając naczynia i ukrwione przez nie tkanki.

D: Myślę, że w całej tej kwestii wpływu chorób ogólnoustrojowych na wzrok bardzo ważna jest systematyczna profilaktyka i badania kontrolne. Czy zgadza się Pani Doktor ze mną?

AP: Jestem przekonana , że profilaktyka i badania kontrolne są nam niezbędne po prostu, w przypadku chorób ogólnoustrojowych, ale i bez ich współwystępowania. Prawda jest taka, że podstawą profilaktyki zdrowotnej jest wiedza o tym co nam służy, co służy zdrowiu, a co nie. Nie zawsze wystarcza samoobserwacja, choć i ona ma znaczenie w przypadku wyboru kolejnych aktywności, pożywienia, sposobów na stres i dobry sen. Warto jednak zdobyć podstawową wiedzę na temat tego co, jak i kiedy jeść by nam służyło, jaką aktywność fizyczną i jak często wprowadzić do swojego życia, jak radzić sobie w trudnych chwilach, odpoczywać i o siebie dbać. Okresowe badania kontrolne są podstawą tej dbałości, dbałości, która daje pewność, że wszystko w naszym organizmie jest w porządku, a jeśli nie jest to właśnie dostaliśmy szansę by to zmienić. Nie warto czekać na skierowanie od lekarza rodzinnego do badań kontrolnych dna oka w przypadku chorób ogólnoustrojowych, warto samemu zaplanować taką wizytę i żyć spokojniej.

D: Edukacja gabinetowa to coś, co daję nadzieję na przyszłość. Myślę, że warto przekazywać wiedzę na temat czynników ryzyka wiążących się z daną chorobą już u najmłodszych osób. Jakie jest Pani zdanie na ten temat?

AP: Podpisuję się pod tym obiema rękami. Pod edukacją gabinetową i poza gabinetową. Podpisuję się nie tylko tu, ale w każdej mojej książce poświęconej profilaktyce w chorobach oczu ( „Przejrzyj Na Oczy”, „Okiem szeroko otwartym na zdrowie”), w każdym artykule na stronie www.przejrzyjnaoczy.pl i materiałach w social mediach i tych, które otrzymują pacjenci w gabinecie okulistycznym. Po prostu wierzę w edukację!

 

 

Dominika Kalwa, @z.prespektywy.ok

Wywiad ukazał się w magazynie Dbaj o Wzrok

Udostępnij swoim znajomym :)

Zostaw komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany.

Bezpłatny ebook!