Oko i tarczyca. Co trzeba wiedzieć?

Dolegliwości dotyczące oczu są stosunkowo późnymi w przypadku chorób tarczycy, bywają jednak bardzo dotkliwe i obarczone ciężkimi następstwami zarówno kosmetycznymi jak i tymi grożącymi nieodwracalną uratą wzroku. Warto o tym wiedzieć i nie zaniedbywać profilaktyki!

W kompleksowej opiece nad pacjentem z chorobami tarczycy, na którymś etapie, a najlepiej cyklicznie powinien znaleźć się okulista. Wielu pacjentów decyduje się na wizytę w gabinecie okulistycznym dopiero wtedy, gdy zaczynają dostrzegać dolegliwości związane z pogarszającym się widzeniem czy uporczywym łzawieniem oczu, a to czasem jest zbyt późno by odwrócić niektóre zmiany dziejące się np. w nerwie wzrokowym czy mięśniach około gałkowych. Powtórzę wiec po raz kolejny, tak jak to robię w tym portalu poświęconym między innymi prewencji chorób – profilaktyka przede wszystkim! 

Schorzenia tarczycy, których skutki możemy obserwować w narządzie wzroku to najczęściej te związane z nadczynnością tarczycy, głównie choroba Gravesa- Basedowa (90% przypadków) i związana z niedoczynnością choroba Hashimoto (5%).

Obydwie choroby mają podłoże autoimmunologiczne, czyli takie  w których nieprawidłowo reagujący układ odpornościowy albo atakuje własne tkanki doprowadzając do zapalenia gruczołu i jego niedoczynności ( Ch. Hashimoto; częstotliwość występowania 1-5%) lub aktywuje przeciwciała stymulujące produkcję hormonów ( Ch. Gravesa-Basedowa, częstotliwość 1-2%).

Wykazano, że w przebiegu oftalmopatii/orbitopatii tarczycowej ( a wiec zajęcia gałki ocznej / oczodołu ), zajęcie tkanek miękkich oczodołu oraz mięśni poruszających gałkę oczną następuje dlatego, że na ich powierzchni znajduje się ten sam antygen-receptor TSH jak w komórkach tarczycy. Reakcja zapalna, najczęściej o podłożu autoimmunologicznym, powoduje, że w proces zapalny i jego następstwa ( wytwórcze, wysiękowe, zwłókniające) zostają wciągnięte te dwa organy.

Jak cierpi oko w przypadku chorób tarczycy? Najczęstszymi dolegliwościami związanymi z chorobami tarczycy są te wynikające ze skutków zespołu suchego oka. Nieprawidłowy skład łez na powierzchni oka charakterystyczny dla tej choroby powoduje przykre dolegliwości: pieczenie oczu, uczucie ciała obcego pod powiekami, zaczerwienienie spojówek, zmęczenie oczu, czasem nadmierne łzawienie.

Zaburzenie może dotyczyć każdej z trzech warstw filmu łzowego pokrywającego powierzchnię oka- warstwę śluzową, której zadaniem jest „przyklejanie” łez do oka,  najgrubszą- wodną i tłuszczową, zabezpieczającą przed nadmiernym parowaniem. Dolegliwości w przypadku zespołu suchego oka mogą być naprawdę przykre a czasem nawet groźne dla widzenia, gdyż nadmierna suchość oczu powoduje jednocześnie zwiększone ryzyko owrzodzeń rogówki, wtórnych nadkażeń i keratopatii.

Pamiętajmy także, że w przypadku współistniejącej choroby tarczycy i stosunkowo częstego dla niej wytrzeszczu, rzadkiego mrugania oczu ( objaw Stellwaga), a także tzw. retrakcji powiek czyli ich nadreaktywności powodującej większe „odsłonięcie” przedniej powierzchni oka ( rogówki) zaburzenia filmu łzowego mogą być wyjątkowo silne i niebezpieczne.

Zajęcie tkanek miękkich oczodołu jest jednym z późniejszych objawów orbitopatii tarczycowej i polega na ich przepełnieniu, nacieku śluzowym i zapalnym. W konsekwencji może to doprowadzić do przesuwania gałki ocznej ku przodowi, a wiec do wytrzeszczu. Prowadzi także do wzrostu ciśnienia w obrębie tkanek oczodołu i ucisku na nerw wzrokowy z jego groźną konsekwencją – zanikiem. Jeśli zmiany naciekowe dotyczą także mięśni poruszających gałką oczną, to pojawiają się zaburzenia ruchomości, zez, podwójne widzenie. Wszystkie toczące się w obrębie oczodołu procesy zwiększają również ryzyko wtórnej jaskry.

Oczywiście tak nasilone i trudne dla pacjenta, ale i do leczenia objawy nie pojawiają się wraz z rozpoznaniem choroby tarczycy i potrzeba czasu by ujawniły się w pełni. Leczenie obejmuje nie tylko to ogólne: hormonalne, czy operacyjne/ radiologiczne jeśli powodem choroby jest guz nadczynny tarczycy, ale także przeciwzapalne i to objawowe, zmniejszające dolegliwości pacjenta. Nie mniej jednak samo leczenie oraz konieczność systematycznych kontroli mogą być dla pacjenta nie lada wyzwaniem i jednocześnie związane są z ogromną odpowiedzialnością.

Terapie okulistyczne obejmują objawowe leczenie zespołu suchego oka, leczenie jaskry, czasami zeszycie szpary powiekowej, naszycie owodni na przednią powierzchnię oka w przypadku owrzodzenia rogówki, zabiegi na mięśniach poruszających gałką oczną w przypadku ich zwłóknienia, operacje odbarczające oczodół ( bardzo rzadko ).

Najważniejsza jest jednak systematyczna kontrola okulistyczna, najlepiej w tym samym ośrodku, czyli zapewniając sobie i lekarzowi możliwość porównania wyników. Sama wizyta obejmuje wtedy nie tylko badanie podstawowe oka, ale m.in. pole widzenia, kontrolę mięśni gałkoruchowych w USG oraz tomograficzą ( OCT) ocenę nerwu wzrokowego.

dr Agata Plech

Udostępnij swoim znajomym :)